Ήρθε, ήρθε χελιδόνα, ήρθε κι άλλη μελιηδόνα. Κάθησε και λάλησε και γλυκά κελάδησε:
Μάρτη, Μάρτη μου καλέ, και Φλεβάρη φοβερέ, κι αν φλεγίσεις κι αν τσικνίσεις, καλοκαίρι θα μυρίσεις.
Κι αν χιονίσεις κι αν κακίσεις, πάλιν άνοιξη θ’ανθίσεις. Θάλασσαν επέρασα και στεριάν δεν ξέχασα. Κύματα κι αν έσχισα, έσπειρα, κονόμησα. Έφυγα κι άφηκα σύκα και σταυρόν και θημωνίτσα. Κι ήρθα τώρα, κι ηύρα φύτρα, κι ηύρα χόρτα, και σπαρτά, βλήτρα, βλήτρα, βλήτρα, φύτρα, φύτρα.
Η επανάληψη των λέξεων είναι κάτι σαν ξόρκι για να προκαλέσουν τη βλάστηση.Τον Μάρτιο ο ελληνικός λαός προσονόμασε Ανοιξιάτη (γιατί είναι ο πρώτος μήνας της Άνοιξης), Κλαψομάρτη, Γδάρτη , Πεντάγνωμο (για το ευμετάβλητο του καιρού), Βαγγελιώτη (λόγω της μεγάλης γιορτής του Ευαγγελισμού), Φυτευτή.
Οι μητέρες απ’την πρωτομηνιά δένουν στα χέρια των παιδιών τους ένα βραχιόλι από πολύχρωμες κλωστές (συνήθως κόκκινη και άσπρη κλωστή στριμμένη) που το λένε μάρτη ή μαρτιάτικο για να μην τα μαυρίσει ο ήλιος. Είναι μια μαγική προφύλαξη (ασφαλιστικός κύκλος) για τη νέα εποχική περίοδο. Ο λαός λέει χαρακτηριστικά:
«Οπόχει κόρη ακριβή τον Μάρτη Ήλιος μη τη δει».
«Ο ήλιος του Μαρτιού τρυπά το κέρατο βοδιού».
«Του Μάρτη ο ήλιος βάφει και πέντε μήνες δεν ξεβάφει».
Για το έθιμο του σειρητιού γράφει και ο Κωστής Παλαμάς:
Ρόδιζ’ η πρώτη του Μάρτη μέρα και στο παιδάκι της η μητέρα γελώντας πάει:
«Με μάρτη έρχομαι το λαιμό σου να στεφανώσω σαν άγγελός σου θα σε φυλάει.
Από χρυσάφι, προτού να φέξει,με τι φροντίδα το έχω πλέξει.
Για το χρυσό μου! Με κάθε χρώμα το έχω ντύσει ουράνιο τόξο, που θα στολίσει τον ουρανό μου!»
Με την αρχή της Άνοιξης εμφανίζονται και οι επιδημίες, αλλά και ένα σωρό ενοχλητικά ζώα και ζωύφια όπως ποντικοί, φίδια, ψύλλοι. Στο νοικοκυριό, λοιπόν, γίνονταν εποχικοί καθαρισμοί (τινάγματα ρούχων, σκουπίσματα) με επωδές:
«Όξω ψύλλοι και κοριοί, (τότε που ήταν πολλοί) μέσα οι νοικοκυροί!»
Η λαϊκή φαντασία αποδίδει την αστάθεια του καιρού που παρατηρείται στον δύστροπο χαρακτήρα του Μαρτίου, τον οποίο και πρωσοποιεί. Σύμφωνα με μια παράδοση, λοιπόν, ο μήνας Μάρτιος έχει δύο γυναίκες: μια πανέμορφη, αλλά φτωχή και μια κακάσχημη που όμως είναι πλούσια. Τα βράδια κοιμάται ανάμεσά τους. Όταν γυρίζει από τη μεριά της άσχημης, τη βλέπει και από το κακό του κάνει μέρες βροχερές και χειμωνιάτικες. Όταν πάλι γυρίζει προς την όμορφη κάνει ηλιόλουστες, ανοιξιάτικες μέρες. Γι’αυτό ο Μάρτης μία κλαίει και μια γελά.
Ακόμη, η παράδοση λέει ότι οι τελευταίες μέρες του Μάρτη ονομάζονται «μέρες της γριάς» ή «γριές» γιατί πιστεύεται ότι αυτές τις μέρες τις έκλεψε από τον Φεβρουάριο για να τιμωρήσει μια γριά η οποία μίλησε περιφρονητικά γι’αυτόν. Η γρια, δήθεν, παρόλες τις παλαβομάρες του Μάρτη, κατάφερε να διασώσει το νεογέννητο αρνάκι της και στο τέλος του μήνα σίγουρη για το θρίαμβό της και για την επερχόμενη καλοκαιρία τού είπε με αυθάδεια:
«Πριτς Μάρτη μου, γλύτωσα τ’ αρνάκι μου». Τότε κι αυτός βάλθηκε να την τιμωρήσει και τράβηξε την κακοκαιρία του για να παγώσει τη γριά και το αρνάκι.
Ο λαός λέει ακόμη σχετικά με τα μετεωρολογικά καπρίτσια του μήνα:
«Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης».
«Το Μάρτη ξύλα φύλαγε μην κάψεις τα παλούκια».
«Το Μάρτη φύλα τ’άχυρα μη χάσεις το ζευγάρι (τα βόδια) και φύλαγε και το ψωμί μη χάσεις το κοπέλι».
«Ο Μάρτης ως το γιόμα το ψοφάει κι ως το βράδυ το βρωμάει».
Το τελευταίο λέγεται γιατί η παγωνιά του Μαρτιάτικου πρωινού μπορεί να σκοτώσει και η απογευματινή ζέστη είναι ικανή να αποσυνθέσει το θύμα του κρύου.
Πηγή:
Αλλες παροιμίες για το Μάρτη !
Απο Μαρτιού πουκάμισο κι απ΄Αυγουστο σιγκούνι.
Μάρτης αβρεχος, μούστος αμετρος.
Μάρτης βρέχει, ποτέ μην πάψει.
Κάλλιο Μάρτης στις γωνιές, παρά Μάρτης στις αυλές.
Απο Μάρτη καλοκαίρι κι απο Αυγουστο χειμώνα.
Λείπει ο Μάρτης απο τη Σαρακοστή;
Σαν ρίξει ο Μάρτης δυό νερά κι Απρίλης αλλο ενα,
χαρά σε ΄κείνο το ζευγά πούχει πολλά σπαρμένα.
Ο Μάρτης εχει τ΄ονομα κι Απρίλης τα λουλούδια.
Τσοπάνη μου την κάπα σου το Μάρτη φύλαξέ την.
ΣΕ ΕΣΑΣ, ΣΕ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΑΚΟΜΗ ΕΠΩΝΥΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΕ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΑΝΩΝΥΜΟΥΣ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ, ΧΡΩΣΤΑΩ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ .
