ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥ !

18 Νοεμβρίου 2008

Η τέχνη του αργαλειού. Το επάγγελμα της υφάντρας.

Ο αργαλειός ως οικιακό εργαλείο είναι αρχαιότατο και αναφέρεται από τον Όμηρο ως ιστός. Η Πηνελόπη ύφαινε τη μέρα και ξεΰφαινε τη νύχτα για να ξεγελά με τον τρόπο αυτό τους "μνηστήρες" ώστε να την περιμένουν ώσπου να τελειώσει το "διασίδι" της. Η θεά Αθηνά στην αρχαιότητα προστάτευε την υφαντική τέχνη γι' αυτό ονομαζόταν "Έργανη Αθηνά". Πολλά από τα δημοτικά μας τραγούδια είναι αφιερωμένα στον αργαλειό και την ύφανση.
Στα παλιά χρόνια και στην περιοχή της Ερμιονίδας οι γυναίκες ασχολούνταν με το κέντημα και την ύφανση.



Μάθαιναν τον αργαλειό από τις πιο ηλικιωμένες γυναίκες που σε διάφορα μέρη της Ελλάδας ονομάζονταν "μαΐστρες". Δεν υπήρχε αργαλειός σε κάθε σπίτι ούτε την τέχνη της υφαντικής την μάθαιναν όλες οι νοικοκυρές. Γι' αυτό και όσες είχαν αργαλειό δεν κατασκεύαζαν μόνο τα ρούχα του σπιτιού τους αλλά και εμπορεύονταν τα υφαντά τους αν είχαν ανάγκη οικονομική.
Οι πιο οικονομικά ευκατάστατες υφάντρες ύφαιναν μόνο μεταξωτά υφάσματα για να πατούν χωρίς να πονούν στο ποδαρικό του αργαλειού, φορώντας παντόφλες με ελεύθερη τη φτέρνα. Τα χοντρά υφάσματα τα ύφαιναν οι πιο φτωχές γυναίκες και κοπέλες που ξεκόκιζαν το βαμβάκι κι αυτές συνήθως τα πουλούσαν.
Ευρύτερα είναι γνωστά 4 βασικά είδη αργαλειού:
α) ο όρθιος ή αντρομιδίσιος αργαλειός, κατάλληλος για την ύφανση κιλιμιών χραμιών και κάθε είδους χαλιών.
β) Ο καθιστός που αποτελεί και τον βασικότερο τύπο αργαλειού που είναι οριζόντιος.
γ) του λάκκου, ίδιος με τον καθιστό αλλά πιο απλός και πρόχειρος στην κατασκευή, πάντα τοποθετημένος εκτός σπιτιού.
δ) Ο χαραρίσιος, που μοιάζει με τον όρθιο αλλά τοποθετείται υπό γωνία, στον οποίο ύφαιναν λινάτσες (χαράρια).



Στην περιοχή μας κατασκευαζόταν και χρησιμοποιούνταν ο καθιστός τύπος αργαλειού. Αποτελείται από 4 στύλους και ο σκελετός του έχει σχήμα κύβου. Πάνω στους στύλους περιστρέφονται τα "άντι" (ξύλινοι άξονες στους οποίους τυλίγεται το ύφασμα). Το ένα "άντι" βρίσκεται μπροστά στο στήθος της υφάντρας και το άλλο κάτω στα πόδια της. Στο πρώτο είναι τυλιγμένα τα χοντρά νήματα (το στημόνι) που απλώνονται και τυλίγονται στο δεύτερο "άντι" του ποδιού, αφού πρώτα περάσουν από τα "μυταριά" (από αρχαία λέξη μύτος) και ακολουθεί η υφάντρα πατώντας τις δύο "πατήθρες" ή "ποδαρικά".
Ανάμεσα στις κλωστές η υφάντρα με τη "σαΐτα" που κρατούσε στο χέρι περνάει το 'υφάδι" στην "κρόκη" και ύστερα το πιέζει με το χτένι για να σφίξει. Έτσι συνδυάζοντας τις κινήσεις των χεριών και των ποδιών της, κατορθώνει να φτάσει στη τελική φάση της ύφανσης.
Η δουλειά στον αργαλειό απαιτούσε μεγάλη δύναμη χεριών και συντονισμό κινήσεων μια και η υφάντρα χρησιμοποιούσε παράλληλα χέρια και πόδια. Γι' αυτό θεωρούταν πολύ κουραστική δουλειά και επίπονη.
Η δημοτική ποίηση περιγράφοντας τις δυσκολίες αυτές χρησιμοποίησε τους εξής στίχους:

"Το κέντημα είναι γλέντημα και η ρόκα είναι σεργιάνι
μα ο αργαλειός είναι σκλαβιά, σκλαβιά πολύ μεγάλη".



Για τις νεαρές υφάντρες που δεν ήξεραν να υφαίνουν είχαν το εξής κοροϊδευτικό δίστιχο:

"Σαν δεν ήξερες να φάνεις
τα μασούρια τι τα βάνεις;"
Υπήρχαν όμως και στίχοι που υμνούσαν τον αργαλειό:
"Τιμή μεγάλη και τρανή πουν' ο αργαλειός στο σπίτι
το κάθε δόντι του αργαλειού αξίζει μαργαρίτι".
"Μαλαματένιο τ' αργαλειό
και φίλντισι το χτένι
και μια κοπέλα λυγερή
που τραγουδάει και φαίνει"

Στο Κρανίδι υπάρχει η δυνατότητα να δει κανείς έναν αργαλειό στο λαογραφικό μουσείο το οποίο επισκεφτήκαμε με την ομάδα του πολιτιστικού προγράμματος του σχολείου μας και οι μαθητές ενημερώθηκαν τόσο για την λειτουργία του αργαλειού όσο και για τα είδη των υφαντών που ύφαιναν οι γυναίκες στην περιοχή μας.





Γυμνάσιο Κρανιδίου

1 σχόλιο:

Γιάννα είπε...

Όπως πάντα, καταπληκτικός!
Οι αναρτήσεις σου, κεντρίζουν πάντα το ενδιαφέρον και δημιουργούν την περιέργεια του: "Τι καινούργιο να έχει σήμερα;"
Μπράβο! Μας κρατάς πάντα σε μια γλυκειά αναμονή.

Υ.Γ. Θέλουμε περισσότερες προσωπικές σου σκέψεις!! :-)